رشد کمی رسانه ها؛ دستاورد چشمگیر افغانستان در یک دهه گذشته

افغانها در ده سال گذشته، از رسانه به عنوان سلاحی در مبارزات سیاسی استفاده کرده اند. حتا طالبان که همیشه از روش های خشونت آمیز برای رسانیدن پیام شان استفاده می کنند، حالا به ساخت ویدیو و راه اندازی وبسایت شروع کرده اند.

افزایش چشمگیر رسانه ها در افغانسان، شاید یکی از بزرگترین دستاوردهای حکومت افغانستان طی ده سال گذشته باشد. مدارای حکومت با رسانه های منتقد، باعث تعدد و تنوع قابل ملاحظه یی در صحنه ی مطبوعات افغانستان شد. در کنار ترویج فرهنگ آزادی بیان، رسانه ها تا حد زیادی توانسته اند در تحکیم پایه های لرزان دموکراسی افغانی نیز موثر باشند.

تصویب قانون جدید رسانه‌های همگانی، به گسترش فعالیت‌های رسانه‌های مستقل و آزادای اندیشه و بیان تاکید و از آن حمایت کرد. این مساله باعث شد تا صدها رسانه جدید در کشوری که مردمش سال‌ها از حق آزادی بیان و اندیشه محروم بودند، پا به عرصه‌ی بیان اندیشه‌ها، حوادث و حقایق بگذارند.

قانون رسانه‌های همگانی افغانستان با رعایت ماده نوزدهم میثاق بین المللی حقوق بشر که در آن به داشتن حق آزادی بیان و فکر تاکید شده، تنظیم شده است. این قانون در ماده‌ی دوم خود از حق آزادی بیان و فکر و همچنین گسترش رسانه‌های آزاد و کثرت گرا حمایت جدی کرده است. در بند اول و دوم ماده دوم این قانون آمده است: 1-گسترش و حمايت از حق آزادی فکر و بيان ، دفاع از حقوق روزنامه نگاران وتامين شرايط فعاليت آزاد آنها.2- ترويج و توسعه رسانه‌های همگانی، آزاد، مستقل و کثرت گرا.

قانون جدید رسانه‌های همگانی افغانستان که در سال 1386 از سوی مجلس نمایندگان تصویب شد، شرایط سهلی را برای ایجاد یک رسانه در نظر گرفته است. در این قانون آمده است کسانی که می‌خواهند یک رسانه تاسیس کنند، باید بالاتر از هجده سال و تابعیت کشور را داشته باشند و همچنین از سوی محکمه‌ای از فعالیت‌های مدنی محروم نشده باشند.

آسانگیری قانون رسانه‌های همگانی برای ایجاد یک رسانه، باعث شد که صدها رسانه در افغانستان آغاز به فعالیت کنند. از سال 2001 به این سو، نه صد رسانه تصویری، صوتی و چاپی از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان جواز فعالیت گرفته‌اند که البته تعداد زیادی از آنها به علت مشکلات چاپ نتوانسته اند به فعالیت خود ادامه بدهند. براساس آماری که از سوی موسسه «نی» ارایه شده است، هم اکنون در این کشور 150 شبکه رادیویی، 52 شبکه تلویزیونی و 177 رسانه چاپی شامل روزنامه، هفته نامه و ماهنامه نشرات دارند. اما به گفته‌ی مسوولان موسسه «نی»، 323 رسانه چاپی که جواز فعالیت دریافت کرده‌اند بدلیل نداشتن منابع تمویل پس از مدتی نشرات دوباره تعطیل شده‌اند.

از مجموع نه صد رسانه‌‌ای که جواز فعالیت دریافت کرده‌اند، 133 رسانه شامل رسانه‌های صوتی، تصویری و چاپی و آژانس خبر رسانی در کابل موقعیت دارند و متباقی آن در ولایات هستند. همزمان با گسترش فعالیت‌رسانه‌های غیردولتی، رسانه‌های دولتی نیز افزایش یافتند. براساس ارقامی که موسسه نی ارایه کرده است، در سراسر کشور 58 رسانه دولتی فعالیت دارند که این رسانه‌ها شامل رادیوها و تلویزیون‌های محلی و همچنین رسانه‌های چاپی هم می‌شوند که در اکثر ولایات از سوی دفتر والی‌ها و ریاست‌های اطلاعات و فرهنگ اداره می‌شوند و بیشتر به بازتاب خبرهای مربوط به دولت مرکزی و ادارات محلی می‌پردازند.

گرچند از یک دهه اخیر به عنوان درخشان‌ترین دوره در تاریخ مطبوعات افغانستان نام برده می‌شود، اما در این دوره دست اندرکاران رسانه‌ها گاهی اوقات قربانی‌های زیادی هم داده‌اند. براساس آماری که از سوی دیده بان رسانه‌ها در مورد خشونت علیه خبرنگاران ارایه شده است، از سال 2001 به این سو 28 خبرنگار در افغانستان کشته، 20 تن دیگر زخمی و همچنین 28 تن اختطاف شده‌اند. دیده بان رسانه‌ها که همه ساله موارد خشونت علیه خبرنگاران را ثبت و گزارش می‌دهد، می‌گوید عاملان اصلی موارد قتل و زخمی کردن و اختطاف خبرنگاران، گروه شورشی طالبان و دیگر گروه‌های مسلح ناشناس بوده‌اند. همچنین این سازمان می‌گوید که از سال 2001 به این سو60 تن از خبرنگاران از سوی نیروهای امنیتی داخلی و بین المللی برای مدت کوتاه و طولانی بازداشت شده و 65 تن دیگر مورد لت وکوب قرار گرفته‌و بیش از 100 تن دیگر تهدید شده‌اند.

دیده بان رسانه‌ها می‌گوید اکثر موارد خشونت علیه خبرنگاران بجز از قتل، اختطاف و زخمی کردن، از سوی مسوولان و نهادهای دولتی اعمال شده است. به گفته‌ی این سازمان، موارد خشونت علیه خبرنگاران از سال 2007 به این سو، زمانی که اوضاع امنیتی کشور بیشتر روبه وخامت گرایید، از سوی نهادها و مسوولان دولتی بیشتر شد. اما از نیمه سال 2010 تا امروز، موارد خشونت علیه خبرنگاران کاهش یافته است. به گفته‌ی مسوولان این نهاد، زمانی‌که دوسیه‌های خشونت علیه خبرنگاران از سوی دولت مورد رسیدگی قرار نگرفتند، خبرنگاران دست به سانسور زده و تلاش کردند تا خود را دچار مشکل نسازند.

همچنین در طول ده سال اخیر، زمانی که رسانه‌ها فعالیت خود را گسترش دادند، فعالیت دو تلویزیون خصوصی در کابل و هرات از سوی حکومت برای مدتی متوقف شد. تلویزیون خصوصی «امروز» در کابل و تلویزیون «ساقی» در هرات از جمله رسانه‌های تصویری‌اند که برای مدتی کارشان متوقف شد. همچنین روزنامه «پیمان» در کابل که از جمله روزنامه‌های منتقد دولت بود نیز متوقف شد که تاکنون به کارش دوباره آغاز نکرده است.

با آنکه قانون رسانه‌های همگانی افغانستان از آزادی بیان و آزادی رسانه‌ها در این کشور جدا حمایت کرده است، اما آن طوری‌که انتظار می‌رفت تاکنون آزادی بیان در این کشور جای پای برای خود باز نکرده است. چنانچه صدیق الله توحیدی مسوول پیشین دیده بان رسانه‌ها می‌گوید که آزادی بیان در افغانستان وجود دارد اما این آزادی برای ایجاد اصلاحات تاثیر نداشته است. او می‌گوید: «شکی نیست که ما آزادی بیان داریم اما اثر گذاری به اصلاحات و ریفورم نداریم. این نشانه‌ی عدم نهادینه شدن آزادی بیان است. آزادی بیان مستلزم ریفورم و اصلاحات است. هرگاه اصلاحاتی بوجود نیاید، هرگاه مراجع مسوول به مطالب و انتقادهای رسانه‌ها بدهکار نباشند، خواهی نخواهی مشخص می‌شود که آزادی بیان هنوزهم در افغانستان نهادینه نشده و یا به هیچ گرفته می‌شود یا اینکه در صورت امکان با تهدید و خشونت جواب داده می‌شود.»

توسعه رسانه‌ها در ده سال اخیر در افغانستان، همراه با چالش‌ها و مشکلات زیادی مواجه بوده است. یکی از این چالش‌ها نداشتن تجربه کافی در زمینه کار رسانه‌ای در این کشور بوده است..

You Might Also Like

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>